Mensenmens in franchiseland

Koos Boukens is flink aan het afbouwen. Bij RDC heeft hij het stokje inmiddels al overgedragen en op 11 mei markeerde een afscheidsfeest op officiële wijze de afsluiting van zeventien zeer succesvolle franchisejaren. Nu hij zich opmaakt voor toch weer nieuwe uitdagingen is er even tijd om de balans op te maken. “Ik heb eigenlijk meer verstand van het denken in relaties dan van boeken en kantoorartikelen.”

Door: Hans Veltmeijer

Het is verre van een abrupt afscheid. Koos Boukens (61) heeft alles eigenlijk al tot in de puntjes geregeld, zoals ze dat van hem gewend zijn. Ruim twee jaar geleden besloot hij als directeur en mede-oprichter van RDC (Retail Development Company) dat het naast de commerciële expansie tijd was voor een financiële herstructurering. De vele kleine aandeelhouders werden netjes betaald en de aandelen ondergebracht bij een paar overzichtelijke grote partijen. “Je krijgt een hoog cijfer voor ondernemerschap als je dat bereikt”, weet Boukens. Tegelijkertijd bepaalde hij dat hij nog maximaal twee jaar door zou gaan. Hij ging op zoek naar een vervanger ‘met jeugdig elan’. Die is inmiddels gevonden en al helemaal ingewerkt. De veertiger - maar toch al oude bekende van Boukens - Aart Vogel maakte de overstap van de HEMA naar RDC. “Naast kennis van winkelorganisaties en franchiseformules, heeft hij ook de drive voor ondernemerschap. Dat sprak ons aan.”

Ondernemers met ambitie moet je blijven binden met uitdagingen anders vertrekken ze

Daarom doet de afgezwaaide directeur, met onafscheidelijke vlinderdas, nu zaken in zijn ‘nieuwe kantoor’. In het business point van hotel Mercure Amstel in zijn woonplaats Amsterdam is hij op zijn gemak. En laat zijn opvolger de vrije hand, ook al is hij nog als commissaris verbonden aan RDC. “Met zijn passie en ervaring kan de man op eigen benen staan en wie ben ik om me daar nog mee te bemoeien. Ik heb een keuze gemaakt.” Nu is het tijd voor bezinning en om ‘de ontspanningsknop op volle toeren te zetten’. Samen met zijn vrouw mooie verre reizen maken, veel lezen, sporten en aandacht voor de zojuist aangeschafte hond. Maar daar blijft het natuurlijk niet bij, want Koos Boukens is Koos Boukens. Niet stilzitten en altijd op zoek naar nieuwe uitdagingen. Hij denkt bijvoorbeeld aan franchisemogelijkheden in de zorgsector en aan goede doelen. Een mooi project in een arm land. De NFV (Nederlandse Franchise Vereniging) blijft ook wat tijd opslokken als hij straks voor twee jaar herkozen wordt. Minder hectisch dan de afgelopen zeventien jaar wordt het waarschijnlijk wel. Want in deze periode groeide RDC van 1 naar 350 winkels, een uitzonderlijke prestatie in franchiseland.

Uitdagingen
Boukens had het in 1992 als directeur van De Boekelier, een franchiseformule van Bruna, wel gezien. “Er was niet dat warme bad gevoel.” Hij stapte op en begon The Read Shop. In zijn kielzog volgden wat franchisenemers van De Boekelier. Maar niet genoeg. Hij pakte daarom de kans om een joint venture aan te gaan met de zojuist geprivatiseerde Postkantoren bv met beide handen aan. Vier jaar lang stak hij veel energie in het realiseren van een honderdtal winkels onder de formulenaam Postkantoren en driehonderd kleine winkels in de grote postkantoren. “Het was een respectvolle en effectieve  samenwerking”, kijkt hij op die periode terug. “Postkantoren begaf zich ermee op het pad van de retail en wij hadden een mooi vliegwiel om door te groeien.” Ondertussen groeide het aantal formulewinkels van The Read Shop ook gestaag door. Toen Postkantoren in 1996 de Bruna kocht was het einde verhaal. De opbrengst van de aandelen gebruikte Boukens om de op dat moment 24 vestigingen van The Read Shop verder te ontwikkelen. Vier jaar later waren er al 75 van deze boekenwinkels. In de tussentijd maakte hij uitstapjes naar formules met kantoorartikelen, wenskaarten en  zelfs lingerie. “Dat waren mooie projecten voor het leereffect maar niet succesvol genoeg om enige omvang te creëren.” De lingerie bleek een geval van ‘schoenmaker blijf bij je leest’. “Dat kwam uit Engeland en ze wilden zich niet aanpassen aan de overzeese cultuur en pasvorm. Het zat niet lekker en na twee winkels zijn we gestopt.” Toch staat hij nog steeds achter die initiatieven. “Het was een ondernemende activiteit en een uitdaging. Dat is kenmerkend voor RDC.” De zoektocht naar uitdagingen ging voort. Hij ontdekte dat er in het middensegment van de kantoorboekhandel geen franchiseformule bestond. In 2005 had hij met RDC inmiddels twintig winkels overgenomen en omgezet naar franchise onder de naam Plantage Boekhandels. Het concept werd later omgezet naar de formulenaam Plantage Books & More. De eigentijdse variant die meer het karakter heeft van een speciaalzaak voor boeken telt anno 2009 al 38 vestigingen. Groei is een rode draad in de activiteiten van Boukens. “Dat is het karakter van franchise. Er is geen andere weg, alleen al om het niet duurder te laten worden voor de franchisenemers.”

Stadskiosk
Zes jaar geleden deed hij een acquisitie die bijzonder veel genoegdoening gaf. Hij kocht De Boekelier, ‘mijn oude kindje’. De winkels werden omgezet naar The Read Shop dat daardoor een sprong maakte van 75 naar 150 vestigingen. Er was plotsklaps een landelijke dekking. “Dan ben je voor leveranciers en franchisenemers een nog interessantere en betrouwbaardere partij. Ze ruiken en ervaren continuïteit.”

Ik heb eigenlijk meer verstand van het denken in relaties dan van boeken en kantoorartikelen

Het bloed kroop ook waar het niet gaan kan de afgelopen jaren. Want na het lingerie-avontuur, begaf Boukens zich in de telecomwereld. Hij nam de franchise Primafoon-winkels van KPN over en bouwde ze later om tot Tell Me-vestigingen. “Maar na die deal kwam de hele markt in beroering met bedrijven als KPN en Vodafone. Wij konden dat financieel niet behappen en hebben alle 45 winkels in 2005 verkocht aan t for telecom.” Iedereen blij. De franchisenemers werden direct marktleider na toegetreden te zijn tot een grote internationale partij. En RDC was van een tak af waarin geen toekomstperspectief was voor een kleine speler. De bestaande franchisenemers van de boekwinkels tenslotte waren ook gerustgesteld. “In deze branche is de bereidheid om met veranderingen om te gaan immers niet bijzonder groot”, verklaart Boukens. Vanaf toen stopte hij alle energie in de core business: The Read Shop en Plantage Books & More werden uitgebreid met Thuiskantoor, een franchiseformule in kantoorartikelen. Ondertussen had RDC een belang van honderd procent genomen in BoekenPartners, een inkooporganisatie van boeken. “Dat gaf ons inkoopmacht en bovendien een relatie met zo’n honderd nieuwe ondernemers.” En dus weer potentiële nieuwe franchisenemers. Die kunnen mogelijk samenwerken met de aanwezige RDC winkelformules. Zoals de Stadskiosk, de meest recente droom van Koos Boukens die gestalte krijgt. “Ik wilde altijd al op high traffic plekken in de steden een mooie nostalgische, gietijzeren kiosk neerzetten, naar het voorbeeld van Rome en Barcelona.” De eerste staat er al, in Arnhem. De lancering werd ruimschoots in beeld gebracht door de landelijke televisie.

Constant scherp
De kiosk past helemaal in zijn filosofie hoe om te gaan met franchisenemers. “Ondernemers met ambitie moet je blijven binden met uitdagingen, anders vertrekken ze.” Nog een stelregel, ontleend aan het Boeddhisme: wie goed doet, die goed ontmoet. “Ik heb eigenlijk meer verstand van het denken in relaties dan van boeken en kantoorartikelen.” Zo zijn er hele directe lijnen met leveranciers en franchisenemers. “Ze kunnen mij altijd bellen en ik neem ook op. We kennen de mensen. Bij verjaardagen en geboortes zorgen we voor een surprise en bij ziekte laten we ook wat van ons horen. Het kerstbrood brengen we persoonlijk langs.” Boukens typeert zichzelf als ‘een echt mensenmens’, en beseft terdege dat de franchisenemers ‘geen superhelden zijn’. “Het zijn hardwerkende mensen waar je respect voor moet hebben. Wij moeten zorgen dat ze plezier blijven houden, want miljonair word je niet bij ons.”

Franchisenemers zijn hardwerkende mensen waar je respect voor moet hebben

Hij voelt zich ook uit hetzelfde hout gesneden als de franchisenemers. Niet voor niets was lange tijd de slogan van RDC: ondernemen met ondernemers. “Wij zijn ook echt zelf ondernemer, met eigen geld erin. En wij willen contant scherp blijven. Daarom hebben wij nagenoeg geen huurcontracten, kennen we geen concurrentiebeding en krijgen we geen inkomsten uit de omzet, alleen uit de inkoop bij de bij ons aangesloten leveranciers. We kunnen dus niet achterover leunen, maar moeten onze stinkende best doen om de ondernemers te laten inkopen bij onze hofleveranciers.” Als bestuurslid van de NFV heeft hij franchise de afgelopen tien jaar een stuk volwassener en professioneler zien worden. “Franchise is dominant binnen het MKB, iedereen franchised tegenwoordig.” De professionalisering is ook gepaard gegaan met een betere samenwerking tussen franchisenemers en franchisegevers. Beide partijen treffen elkaar steeds minder voor de kantonrechter. “Er is gelukkig weer een echt commercieel samenwerkingsverband en de wil om geschillen op te lossen is groter.” Maar er liggen voor zijn opvolger andere gevaren op de loer. Boukens noemt het liever uitdagingen, zoals de concurrentie via het internet. Het noopt de branche na te denken over creatieve, effectieve oplossingen en kostenbesparingen. Hij heeft al een mooie: “De goederen van onze vijf grootste hofleveranciers in één vrachtauto ’s nachts aanleveren zodat de franchisenemer de winkel op orde heeft voordat de klanten komen."